Commissie moderniseert consumentenbescherming voor het digitale tijdperk

Temps de lecture: 6 min |

Op 11 november heeft de Europese Commissie haar voorstel voor een wet inzake digitale rechtvaardigheid (DFA) gepresenteerd, een belangrijke actualisering van de EU-regels voor consumentenbescherming om ervoor te zorgen dat consumenten in de EU online hetzelfde hoge niveau van bescherming genieten als offline. Daarnaast heeft de Commissie een herziening van de verordening betreffende samenwerking met betrekking tot consumentenbescherming (de SCB-verordening) voorgesteld, waarbij de Commissie meer bevoegdheden krijgt om rechtstreeks onderzoek te doen naar en boetes op te leggen in grootschalige zaken die aanzienlijke gevolgen hebben voor consumenten in de hele eengemaakte markt

Achtergrond

Samen zullen deze initiatieven voortbouwen op het bestaande digitale rulebook om de consumentenbescherming te versterken, bij te dragen tot eerlijkere onlinemarkten en een gelijk speelveld tot stand te brengen, zodat bedrijven met vertrouwen kunnen concurreren, groeien en innoveren.

De snelle groei van e-commerce en digitale markten heeft de manier waarop we winkelen veranderd, waardoor het voor consumenten gemakkelijker dan ooit is om toegang te krijgen tot goederen en diensten. Maar dit gemak mag niet ten koste gaan van eerlijkheid. Oneerlijke handelspraktijken online, zoals manipulatieve marketingtactieken of verborgen kosten, ondermijnen het vermogen van consumenten om vrije en geïnformeerde keuzes te maken. De voorstellen van vandaag zullen de EU voorzien van sterkere instrumenten om deze oneerlijke praktijken aan te pakken, de handhaving in de hele eengemaakte markt te versterken en de regels die bedrijven moeten volgen te vereenvoudigen, waardoor de naleving wordt verbeterd. Het resultaat zal een betere bescherming van consumenten en eerlijkere concurrentie voor bedrijven zijn, die al met al verwachten de EU-consumenten tot 13,7 miljard euro per jaar te besparen.

De Commissie heeft zowel de herziening van de SCB-verordening als de wet inzake digitale rechtvaardigheid aangekondigd in de consumentenagenda 2030 van de Commissie. De DFA is ook opgenomen in het werkprogramma van de Commissie voor 2026 en de herziening van de regels voor consumentenhandhaving is opgenomen in de routekaart “Een Europa, één markt”. Deze maatregelen zijn een antwoord op oproepen tot betere handhaving en bescherming tegen oneerlijke digitale praktijken.

Het voorstel voor een wet inzake digitale rechtvaardigheid bouwt voort op de bevindingen van de geschiktheidscontrole inzake digitale rechtvaardigheid van de Commissie van 2024. Bij de SCB-verordening is het SCB-netwerk opgericht, dat nationale consumentenbeschermingsautoriteiten samenbrengt om grensoverschrijdende inbreuken op het EU-consumentenrecht te onderzoeken en aan te pakken. De Commissie kan deze regels momenteel niet rechtstreeks handhaven, maar faciliteert SCB-handhavingsmaatregelen in geval van wijdverbreide inbreuken met een EU-dimensie. Sinds de verordening in 2020 van toepassing werd, heeft het netwerk meer dan 30 gecoördineerde handhavingsacties uitgevoerd. De voorgestelde herziening van het SCB is gebaseerd op de bevindingen van het aanvraagverslag 2024, waarin verschillende tekortkomingen in het huidige handhavingssysteem zijn vastgesteld.

De eengemaakte markt bestaat uit 450 miljoen consumenten. Onze wetten moeten gelijke tred houden met de manier waarop mensen vandaag leven, winkelen en zaken doen. Deze hervorming zal het dagelijks leven eenvoudiger, eerlijker en veiliger maken voor consumenten, terwijl bedrijven de duidelijkheid en het vertrouwen krijgen die ze nodig hebben om te gedijen.
Henna Virkkunen, uitvoerend vicevoorzitter voor Technologische Soevereiniteit, Veiligheid en Democratie

Winkelen is nog nooit zo handig geweest, maar gemak mag nooit ten koste gaan van eerlijkheid. Sterke consumentenbescherming is de basis van het concurrentievermogen. Of mensen nu online winkelen of in een fysieke winkel, ze verdienen hetzelfde hoge niveau van bescherming. Vandaag stellen we de meest ambitieuze hervorming van de EU-regels voor consumentenbescherming in een generatie voor, zodat zowel consumenten als bedrijven met vertrouwen het meeste uit digitale markten kunnen halen.
Michael McGrath, commissaris voor Democratie, Justitie, Rechtsstaat en Consumentenbescherming

Nieuwe onlinebescherming voor consumenten

Het voorstel voor een wet inzake digitale rechtvaardigheid stelt de EU-autoriteiten in staat oneerlijke praktijken op digitale markten doeltreffender aan te pakken en ervoor te zorgen dat alle handelaren zich aan dezelfde regels houden. De DFA zal consumenten van alle leeftijden beschermen bij het online winkelen en browsen naar goederen of diensten.

Belangrijke nieuwigheden van het voorstel zijn onder meer:

Een verbod op manipulatieve marketingtactieken (zogenaamde “donkerepatronen”) zoals valse beweringen dat een product bijna uitverkocht is en consumenten onder druk zet om aankoopbeslissingen te nemen die zij anders misschien niet zouden nemen.
Duidelijke en transparante prijzen, met name prijzen van aankopen met virtuele in-app-valuta's en wanneer dynamische prijzen worden gebruikt voor culturele en sportevenementen. In virtuele wachtrijen moeten bedrijven de huidige prijs in realtime en de hoogst mogelijke prijs weergeven.
Eerlijkheid door ontwerp, met de mogelijkheid voor consumenten om verslavende ontwerpkenmerken uit te schakelen die buitensporige of dwangmatige uitgaven aanmoedigen, zoals aanhoudende aanwijzingen. Het voorstel zal ook oneerlijke praktijken beperken die overbesteding aanmoedigen,bijvoorbeeld door gokachtige functies voor minderjarigen, zoals pay-to-win en pay-to-progress, te verbieden.
Duidelijke openbaarmaking van marketing van influencers, waarbij influencers transparant moeten zijn over commerciële inhoud en wordt voorkomen dat het vertrouwen van minderjarigen in hun publiek wordt misbruikt.
Een beperking van oneerlijke gepersonaliseerde advertenties en prijzen die gericht zijn op minderjarigen of gebruikmaken van gevoelige gegevens.
Digitale contracten en abonnementen die gemakkelijker te annuleren zijn en een einde maken aan ongewenste automatische verlengingen en gratis proefversies die worden omgezet in abonnementsvallen. Consumenten zullen het recht hebben om te communiceren met een persoon in de klantenservice en zullen duidelijke rechten hebben wanneer zij een AI-agent gebruiken om namens hen producten te kopen.

Het voorstel voor een wet inzake digitale rechtvaardigheid bevat ook vereenvoudigingsmaatregelen en de voorstellen van vandaag omvatten een vereenvoudigingsrichtlijn met gerichte wijzigingen van de richtlijn consumentenrechten om de toepassing ervan online te vereenvoudigen. Dit omvat eenvoudigere precontractuele informatievereisten voor herhaalde in-app-aankopen en duidelijkere regels over hoe consumenten digitale media-abonnementen binnen de herroepingstermijn kunnen opzeggen.

Rechtstreekse handhavingsbevoegdheden van de EU en verbeterde nationale coördinatie

In de huidige tijd evolueren digitale markten snel. Zo ook oneerlijke praktijken, die zich online verspreiden en geen grenzen kennen. Om onze consumenten veilig te houden en ervoor te zorgen dat bedrijven eerlijk kunnen concurreren, moeten we onszelf voorzien van de juiste instrumenten om snel en effectief te reageren op inbreuken op het consumentenrecht. Een gecentraliseerde handhaving van de EU-consumentenregels zal helpen om zaken met een grote impact snel aan te pakken, waardoor de EU-regels meer worden afgeschrikt, eerlijke bedrijven worden beschermd tegen oneerlijke concurrentie en consumenten worden beschermd tegen schade. Daarom wordt in de herziening van de SCB-verordening voorgesteld om:

De Commissie rechtstreekse bevoegdheden verlenen om grootschalige zaken te onderzoeken die grote gevolgen hebben voor consumenten in de hele eengemaakte markt, met boetes tot 6 % van de wereldwijde jaaromzet van een onderneming.
De coördinatie van nationale consumentenautoriteiten in grensoverschrijdende zaken versnellen en verbeteren, tijdschema's vaststellen voor belangrijke stappen en de coördinatie van sancties verbeteren, bijvoorbeeld wanneer boetes in verschillende rechtsgebieden worden geïnd.
De handhaving tegen ondernemingen van buiten de EU versterken door hen te verplichten een wettelijke vertegenwoordiger in de EU aan te wijzen om samen te werken met de nationale autoriteiten en de Commissie.