Aanhoudende economische divergentie tussen de regio’s

Naar aanleiding van de jongste Vlaamse feestdag kwam het idee van een nieuwe staatshervorming terug op tafel. Die wordt hoe dan ook noodzakelijk om de budgettaire uitdaging waar we voor staan ernstig aan te pakken. De belangrijkste stijgende uitgavenposten, onder meer de pensioenen, gezondheidszorg, rentelasten en defensie, zitten immers geconcentreerd op het federale niveau. Die stijgende uitgaven opvangen en tegelijkertijd de miljardenput op de begroting dempen, is onbegonnen werk voor het federale niveau alleen. Een grotere bijdrage van de regio’s zal onvermijdelijk zijn.

Voor een beter werkende economie

Nog belangrijker is dat een verdere staatshervorming ook nodig blijft voor een beter werkende economie. Vlaanderen, Wallonië en Brussel zijn veruit elkaars belangrijkste handelspartners, maar hebben ook cruciale economische verschillen waardoor eenzelfde beleidsaanpak niet kan werken voor alle drie. Zo groeit de Vlaamse economie al decennialang systematisch sneller dan de Waalse en de Brusselse. Sinds de jaren 50 groeide Vlaanderen meer dan dubbel zo snel als de andere regio’s. Daardoor is een belangrijk welvaartsverschil tussen de regio’s ontstaan, en dat neemt nog altijd toe. Het groeiverschil is de voorbije 25 jaar wel minder uitgesproken dan in de periode voor 2000, maar blijft persistent. En volgens de nieuwste vooruitzichten van het Planbureau blijft dat ook zo de komende jaren. Er is geen sprake van een inhaalbeweging van Wallonië of Brussel.

Het verschil in dynamiek blijkt ook uit andere indicatoren. Zo is in Vlaanderen vandaag meer dan 77% van de 20- tot 64-jarigen aan het werk. In Wallonië en Brussel is dat respectievelijk 68 en 64%. In Vlaanderen woont minder dan 7% van de min-65-jarigen in huishoudens waar amper gewerkt wordt. In Wallonië is dat bijna 15%, in Brussel zelfs 22%. Brussel staat daarmee in de top drie van de Europese regio’s. Dat vertaalt zich quasi rechtstreeks in de cijfers over armoederisico’s. In Vlaanderen loopt 11% van de bevolking het risico op armoede of sociale uitsluiting, wat bij de laagste hoort onder de Europese regio’s. In Wallonië is dat 20% en in Brussel zelfs 34%.

Meer en beter regionaal beleid

Ondanks die zeer verschillende dynamiek loopt het beleid in de regio’s grotendeels gelijk. Een sprekend voorbeeld is de loondynamiek. Ondanks de enorme verschillen op de arbeidsmarkt, was de gemiddelde loonstijging in de drie regio’s de voorbije 30 jaren dezelfde. Dat is uiteraard het gevolg van het feit dat onze loonvorming nagenoeg volledig op nationaal niveau bepaald wordt via de automatische loonindexering en de loonnorm, maar economisch houdt dat geen steek. Om rekening te houden met de uiteenlopende economische omstandigheden in de regio’s, is meer regionaal afgestemd beleid nodig. Dat vereist effectief meer regionale bevoegdheden, onder meer op het vlak van arbeidsmarkt en fiscaliteit, met vooral ook de daarbij horende financiële responsabilisering van de regio’s. Cruciaal daarbij blijft wel dat die regio’s dan ook effectief iets doen met die bevoegdheden, en vooral veel meer dan wat ze vandaag doen met hun huidige bevoegdheden.