Bedrijfsleiders: een sterke visie neerzetten te midden van chaos

In een wereld die wordt gekenmerkt door de de-globalisering, economische roofbouw en het herstel van machtsverhoudingen, lopen bedrijven die zich verschuilen achter een slap consensus, zonder een sterke visie of het overwegen van extreme scenario’s, het risico snel te worden gemarginaliseerd.

Het kapitalisme is gebouwd op voortdurende chaos. Op enkele uitzonderingen na zijn bedrijven gedoemd te transformeren of te verdwijnen. Immers, een bedrijf is slechts een tijdelijk verschijnsel en zijn lotsbestemming wordt net zozeer beïnvloed door het gezichtsvermogen van zijn leidinggevenden als door externe fenomenen, totaal buiten hun controle.

Maar, los van deze algemeen gedeelde vaststellingen, neem ik uit mijn professionele ervaring de observatie mee dat de bedrijven die falen, of suboptimaal of marginaal worden, degene zijn die hebben gefaald in visie en de voorbereiding daarop. En helaas wordt het formuleren van een visie — of die nu waar of vals, gefundeerd of waanzinnig is — vaak terzijde geschoven met het argument dat het consensusprincipe moet prevaleren boven het ongemak van anders denken.

De grenzen sluiten zich nu, roofbouw neemt de overhand op samenwerking en veel rode lijnen worden overschreden, waarvan de belangrijkste de kwaliteit van de trans-Atlantische relatie is.

Visie versus consensus

Juist daarom zijn de zogenaamde unicornbedrijven, die beroemd zijn omdat ze meer dan een miljard euro waard zijn zonder beursgenoteerd te zijn, het werk van creatieve ondernemers die een project bouwen rond een disruptief idee. Ik geloof bijvoorbeeld dat Odoo of I-Care niet hadden kunnen ontstaan binnen een consensusstructuur die uiteraard de oorspronkelijke visie, die juist de geboorte van een unicorn mogelijk maakt, had aangetast.

Strategische visie beperkt zich niet tot interne innovatie: ze vereist het anticiperen op het abrupte uiteenvallen van het internationale kader dat groei mogelijk maakt. Men moet zich daarom voortdurend dwingen om anders te denken. Want vandaag de dag, net als tijdens alle crisissen, moet men het hoofd bieden aan een nieuwe geopolitieke wereld die deel uitmaakt van een proces van de-globalisering.

Het einde van de gelukkige globalisering

Deze realiteit is essentieel, want de mondiale groei, en vooral de beursgroei, werd gedragen door de openstelling van grenzen binnen een context van open en mondiale markteconomie. De afgelopen 25 jaar waren die van de gelukkige globalisering, waarvan het begin in 2001 ligt, toen China toetrad tot de Wereldhandelsorganisatie, enkele jaren nadat de yuan door het IMF als reservemunt was erkend.

Amerika wordt weer wat het altijd was, maar wat wij niet wilden begrijpen: imperialistisch en roofzuchtig.

Nu sluiten de grenzen zich, neemt roofbouw het over van samenwerking en worden veel rode lijnen overschreden, waarvan de belangrijkste is de kwaliteit van de trans-Atlantische verhouding, die het onbewuste stempel vormt van onze neiging tot de Verenigde Staten, gezien als het anker van de oude wereld die werd gekwalificeerd als vrij.

De brute terugkeer van de Amerikaanse roofbouw

Amerika wordt weer wat het altijd was, maar wat wij niet wilden begrijpen: imperialistisch en roofzuchtig. Zeker, Europa kwam er dichtbij, maar dan vooral vanuit wederzijdse belangen in plaats van politieke affiniteiten. Ons sociaal model wordt door de Amerikanen als verouderd beschouwd, terwijl wij onze welvaart hebben gebouwd op geïmporteerde Russische energie , een Amerikaanse militaire bescherming die ons soms ten onrechte wordt toegeschreven, en de exploitatie van exportmarkten, oorspronkelijk onontwikkeld, zoals China. Met andere woorden, hebben wij onze vroegere territoriale kolonies vervangen door economische kolonies die zich nu tegen ons verzetten. Men kan hier een parallel zien met de Verenigde Staten zelf, die hun onafhankelijkheid van hun Engelse kolonisten behaalden.

Dystopische scenario’s overwegen om te overleven

Binnen bedrijven moet daarom de hele risicobeheersing worden herzien door scenario’s te bedenken die ik dystopisch zou noemen. En alleen door deze vragen daadwerkelijk vorm te geven, zullen bedrijven overleven.

Wat zijn de risico’s afkomstig uit de Verenigde Staten, los van de modulaire douanerechten ? Zij zouden plotseling de liquiditeit in dollars kunnen beperken die zij via swaplijnen aan centrale banken verstrekken, waardoor het wereldwijde banksysteem wordt verzwolgen. Zij zouden ook selectieve wanbetalingen op hun schulden kunnen orkestreren, een bestraffende fiscaliteit tegen buitenlandse entiteiten kunnen invoeren, of eenzijdig de verdragen ter voorkoming van dubbele belasting kunnen opzeggen.

Wat gebeurt er als de toegang tot door de VS gecontroleerde clouddiensten wordt beperkt of afgesloten voor Europese industrieën? Stel je je bedrijf voor met ontoegankelijke servers en geblokkeerde updates. Dit is geen fictie meer, maar een operationeel risico.

We zouden kunnen worden geconfronteerd met beperkingen op de repatriëring van buitenlandse kapitaalstromen die op Amerikaanse bodem worden gehouden of – in het ergste scenario – een bevriezing of nationalisatie van buitenlandse activa in naam van de nationale veiligheid. En uiteraard kunnen zij (en zullen zij onvermijdelijk) een brute devaluatie van de dollar orkestreren om de Europese concurrentiekracht te ondermijnen.

De dreiging van technologische chantage

We worden mogelijk ook geconfronteerd met de vooruitzichten op een totale juridische oorlog, waarin Amerikaanse rechtbanken instrumenten worden van economische vernietiging, omdat de Verenigde Staten zich een permanent recht op extraterritorialiteit toeëigenen.

Daarnaast is er technologische chantage. Wat gebeurt er als de toegang tot door de Verenigde Staten gecontroleerde clouddiensten (AWS, Google, enz.) wordt beperkt of afgesloten voor Europese industrieën? Stel je je bedrijf voor met ontoegankelijke servers, updates die worden geblokkeerd door een besluit van het Amerikaanse ministerie van Handel. Dit is geen fictie meer, het is een operationeel risico. Daarnaast is er de dreiging van een embargo op energiematerialen of een eenzijdige terugtrekking uit de NAVO, die Europa zou achterlaten zonder conventionele verdediging of geloofwaardige nucleaire afschrikking.

We betreden hiermee werkelijk heel andere geografische sferen. Het is dringend noodzakelijk dat bedrijven enorme scenario-oefeningen organiseren, waarbij hun beste visionairs worden gemobiliseerd, in plaats van zich te laten misleiden door een comfortabel consensus dat fataal zal blijken.