Belastingontwijking? De normaalste zaak van de wereld!

​De Belg en belastingen, goede vrienden zullen het nooit worden. Bij de invoering in 1919 van de cedulaire belastingen op de inkomsten, de voorloper van de huidige inkomstenbelasting, stelde het katholieke parlementslid Paul Wauwermans: “ Wat men ook aanvange en welken vorm men daaraan ook geve, nooit zal de belasting de volksgunst verwerven. Zóo was het gisteren, zóo is het vandaag, zóo zal het morgen wezen.“ Meer dan honderd jaar later is er op het vlak van deze volksaard nog niet veel veranderd. ​

Niettegenstaande iedereen beseft dat belastingen een noodzakelijk kwaad zijn, en de brandstof vormen van onze welvaartsstaat, blijkt de bereidheid om deze belastingen te ontwijken in onze samenleving toch nog altijd vrij groot. Uit een enquête die ik samen met de krant De Morgen heb georganiseerd in 2021, bleek dat 72% van de ondervraagde personen positief stond tegenover het fenomeen belastingontwijking. Met andere woorden 3 op 4 Belgen wil een fiscale slag slaan wanneer de mogelijkheid zich aandient. Dat voor elke euro die ontweken (of ontdoken) wordt, de rest van de maatschappij een euro extra in de spaarpot van de overheid moet storten, daar staat men niet bij stil en is de zorg van de anderen. Niet voor niets stelde de Ierse dichter Oscar Wilde: "Society exists only as a mental concept. In the real world there are only individuals."

Vinden we in onze maatschappij belastingontwijking dus de normaalste zaak van de wereld? Ja blijkbaar wel, en deze stelling van Pieter Timmersmans kan ik dus grotendeels volgen. Wanneer vader op zijn sterfbed ligt, kan hij zijn beleggingsportefeuille van 500.000 euro op twee manieren nalaten aan zijn enige dochter. Via zijn erfenis, en dan zal dochterlief in Vlaanderen op deze beleggingsportefeuille 87.000 euro erfbelasting moeten betalen, of via een sterfbedschenking, en dan bedraagt de schenkbelasting 15.000 euro. Het fiscaal verschil tussen erven en schenken bedraagt dus maar liefst 72.000 euro. Is het dan zo abnormaal dat vader voor de minst belast weg kiest? Ik denk het niet. Het is eerder zijn verdomde plicht naar zijn dochter toe.

Maar de stelling van Pieter Timmersmans stemt sowieso tot verder nadenken. Is het wel de normaalste zaak van de wereld, dat we belastingontwijking de normaalste zaak van de wereld moeten vinden? En dat is toch een ander paar mouwen. Om bij het voorbeeld van het erven en het schenken te blijven, moeten we ons de vraag stellen of het wel zo normaal is dat we voor dezelfde handeling, met name de overdracht van 500.000 euro aan vermogen aan een kind, in het ene geval 87.000 euro belasting moeten betalen, en in het andere geval 15.000 euro.

Natuurlijk is dat niet normaal, net zoals het niet normaal is dat de belastingdruk op een gelijk niveau aan persoonlijk inkomen sterk kan verschillen al naargelang het inkomen uit cash dan wel voordelen van alle aard bestaat of al naargelang beroepsinkomen tot roerend inkomen wordt omgevormd. (Cfr. de recente discussie over eenpersoons- of management-vennootschappen) Vanuit ethisch oogpunt moeten we ons daar vragen over stellen, maar het is wel een feit dat dit zo is. Wie zijn weg vindt doorheen het labyrint van de fiscale wetgeving kan wel degelijk belangrijke fiscale voordelen genieten, op voorwaarde dat men zelf de fiscale kennis heeft of die kennis kan inhuren.

​De problematiek van belastingontwijking is dan niet zozeer het gevolg van een verderfelijke volksaard, maar wel van een kaduke fiscale architectuur die belastingontwijking mogelijk maakt en zelfs stimuleert. In het Vlaams Regeerakkoord van de huidige Vlaamse Regering staat bijvoorbeeld letterlijk dat de Vlaamse Regering het principe wil behouden dat de schenkbelasting niet hoger mag zijn dan de erfbelasting. Als de Vlaamse Regering dit poneert en dus niets wil doen aan de verschillen in belastingdruk tussen erven en schenken, waarom zou men dan niet kiezen voor de sterfbedschenking? En in dezelfde zin kan men ook hetzelfde zeggen van de salariswagen, de cafetariaplannen en de managementvennootschappen. Als de wetgever deze fiscale gunstregimes creëert en verder laat bestaan, in de wetenschap dat dit tot een ongelijke verdeling van de belastingdruk leidt, waarom zou men er dan geen gebruik van maken?​

Dus in plaats van de creatieve belastingplichtigen met de vinger te wijzen, moet men zijn pijlen richten op de politiek. Het is de politiek die verantwoordelijk is voor de fiscale architectuur en evenzeer verantwoordelijk is voor het uitblijven van de vernieuwbouw van deze architectuur. Moedwillig systemen laten bestaan die tot een ongelijke verdeling van belastingdruk leiden is onverantwoord politiek beleid, dat tot maatschappelijke ongelijkheid en polarisering leidt.

​En het is dat laatste dat we nooit de normaalste zaak van de wereld mogen vinden.​