Staatsmanschap? Dat begint in de spiegel.

​De Regering De Wever staat voor een aartsmoeilijke begrotingsoefening. Niet alleen is de zoektocht naar 7 miljard euro technisch geen evidentie, de Regering mag zich ook verwachten aan zware protesten van zowel de linker- als de rechterzijde van de maatschappij. Maar zijn deze protesten wel terecht en beseffen we eigenlijk wel welke socio-economische uitdagingen ons op middellange termijn te wachten staan? Wordt het niet stilaan tijd dat we met z'n allen in de spiegel kijken?​

​

De Regering De Wever staat voor een aartsmoeilijke begrotingsoefening. De begroting kleurt bloedrood en dat zorgt voor heel wat politieke zenuwachtigheid, temeer er nogal wat onduidelijkheid is over de omvang van de inspanningen die geleverd moeten worden. Bij het begin van de legislatuur stelde premier De Wever een inspanning van 3 à 4 miljard euro in het vooruitzicht. Thans spreekt Minister van Begroting Vincent Van Peteghem over een inspanning van 7 miljard euro. Het Rekenhof daarentegen stelt zelfs dat een inspanning van 25 miljard euro nodig zal zijn om de begroting op lange termijn op het juiste spoor te krijgen. Straffe toebak dus.

De budgettaire situatie zorgt er voor dat iedereen, van links tot rechts en alles daartussen, er ondertussen rotsvast van overtuigd is dat er moet hervormd worden. Iedereen is overtuigd tot…het concreet wordt. Dan wordt het plots “Don’t tax you, don’t tax me, tax that fellow behind the tree”. De slotsom is dat iedereen wel hervormingen wil, alleen wil niemand hiervan de rekening betalen.

Een centenindex? Dat is diefstal! Langer werken? Onmogelijk! Werkloosheid in de tijd beperken? Asociaal! Een meerwaardebelasting op aandelen? Een aanslag op de ondernemers! Hoger remgeld in de gezondheidszorg? We betalen al genoeg! Hogere BTW op afhaalmaaltijden? Belachelijk! Het aanpassen van de kadastrale inkomens? Politieke zelfmoord! En ik kan zo nog een tijdje doorgaan…

Werkelijk elk saneringsvoorstel dat op tafel komt wordt politiek afgeserveerd, uit vrees het electoraat te schofferen. Het resultaat is dat er quasi niet hervormd kan worden, of dat er een compromis uit de bus komt dat zo complex is dat zelfs een kameel doorheen de woestijn de bulten niet meer ziet. Is dat de schuld van de politici? Grotendeels wel, maar is het ook niet onze eigen schuld? Stelt u zich ook niet gewoon bij elke nieuwe maatregel de vraag, what’s in it for me? Vindt u het ook niet meer dan normaal dat u slechts 6 euro remgeld moet betalen voor doktersbezoek, slechts 1.080 euro moet betalen om een jaar aan een universiteit te studeren, recht hebt op een renovatiepremie, een aankooppremie voor een elektrische auto, een frigobon, kmo-subsidies etc., en op 66 jaar reeds op pensioen kan? Ja, wel dan bent u deel van het probleem.

De afgelopen (oorlogsvrije) decennia is er bij ons een cultuur ontstaan waarbij we alles for granted zijn gaan nemen en we er de facto van uitgaan dat de overheid voor ons alles wel gaat regelen en ons bij alles gaat ondersteunen. De electoraalvriendelijke politiek heeft deze cultuur niet alleen gecreëerd maar ook tot de dag van vandaag in stand gehouden, met alle gevolgen van dien. Iedereen zal nu toch stilaan moeten beseffen dat de budgettaire context een andere cultuur vereist, en dat we boerengewijs zullen moeten leren zaaien naar de zak. En dat betekent dat er “inspanningen” zullen moeten geleverd worden.

Traditioneel betekent een begrotingsoefening dat er politiek op drie paarden moet gewed worden: meer inkomsten, minder uitgaven en economische groei. Om de huidige zware saneringsoefening tot een goed einde te kunnen brengen heeft het Planbureau, in opdracht van Minister Van Peteghem, 32 experten geraadpleegd om voorstellen te doen om de begroting op orde te krijgen. Uit deze bevraging zijn uiteindelijk 263 voorstellen gekomen, waarmee de regering nu ongetwijfeld mee aan de slag zal gaan.

Is dat dan the way to go? Wel de bevraging van experten van buiten de politiek, die geen rekening moeten houden met de een of andere agenda, is zeker positief, en kan zeker inspirerend zijn voor de regering. En in het strikte kader van een begrotingsoefening is dit waardevol, alleen lijkt mij dit onvoldoende. Een begrotingsoefening is al te vaak een plus en min-oefening en gericht op de korte termijn van een legislatuur. Maar wat nu echt nodig is, is een langetermijn-plan met een duidelijke socio-economische visie. Tot nader order hebben wij de verzorgingsstaat als maatschappelijk model gekozen, en een dergelijk model is budgettair veeleisend. Het vrijwaren van dit model zal noodzakelijkerwijs een hertekening van de architectuur betekenen.

Op vandaag wordt het verzorgingsmodel nog steeds in hoofdzaak gefinancierd met (para)fiscale inkomsten uit arbeid en dat vereist een gezonde economie. Dat systeem komt onder druk te staan in de wetenschap dat er volgens Statbel in 2024 tegenover 100 beroepsactieve personen (tussen 18 en 66 jaar) in totaal 28 gepensioneerden staan. In 2040 is deze verhouding 100 op 37 en in 2070 100 op 43. Daarboven komt dat ook de levensverwachting in België tussen 2024 en 2070 met 6,5 jaar zal toenemen. Goed nieuws voor de mensen, maar bijzonder slecht nieuws voor de begroting.

De plussen en de minnen van een begrotingsoefening zijn zeker belangrijk, maar de ingrijpende hervorming van ons maatschappelijk model is des te belangrijker. Het vrijwaren van ons verzorgingsmodel zal een andere staatsstructuur vereisen, een nieuw financieringsmodel, een grondige sanering van de overheidsuitgaven, een langetermijn visie voor de economie maar vooral ook een cultuurswitch.

Echt hervormen wordt pas mogelijk als we ook in staat zijn om onszelf in vraag te stellen, in plaats van inspanningen van anderen te verwachten. Is het niet logisch dat we accepteren dat de werkelijke huurinkomsten en meerwaarden op aandelen worden belast? Is het niet logisch dat we langer moeten werken, meer remgeld moeten betalen, minder (fiscale) subsidies krijgen, etc. om de overheidsuitgaven onder controle te houden? Pas als we in staat zijn om onszelf die vragen te stellen, kan het goed komen.

Wie deze boodschap al zeer goed heeft begrepen is Vlaanderens bekendste ondernemer Marc Coucke. Zijn dierenpark Pairi Daiza kon voor een investering van 100 miljoen Euro rekenen op een Waalse subsidie van 11,5 miljoen Euro, maar deze subsidie werd uiteindelijk geweigerd. Waarom? Wel omdat het bedrijf financieel gezond is, en de subsidie niet echt nodig heeft. Het algemeen belang voorop stellen boven het individueel belang. Het is weinigen gegeven. Hopelijk wordt Marc Coucke een voorbeeld voor velen. Want achter alles: l'État, c’est nous!