AI: een onmisbaar nieuw fiscaal en sociaal contract

​Een artikel, vandaag gepubliceerd in de Financial Times, heeft mij geraakt. Het gaat over de noodzaak om een nieuwe sociale en fiscale configuratie te bedenken in het kader van kunstmatige intelligentie (KI), een idee dat ik al drie jaar verdedig.

Ik vat het hieronder samen :

Kunstmatige intelligentie beperkt zich niet tot een technologische kwestie. Het stelt een sociale, fiscale en uiteindelijk democratische vraag. Want als KI morgen een aanzienlijk deel van de taken uitvoert die vandaag door mensen worden gedaan, zal niet alleen de werkgelegenheid veranderen. Het hele economische contract zal opnieuw moeten worden doordacht.

Onze fiscale en sociale systemen zijn ontworpen voor een wereld waarin arbeid de belangrijkste bron van inkomen, bijdragen en sociale legitimiteit was. Maar als de gecreëerde waarde geleidelijk verschuift van arbeid naar kapitaal, machines, algoritmen en digitale infrastructuren, zullen we ons moeten afvragen wie dan nog de collectieve solidariteit financiert.

De vraag is dus niet om innovatie te vertragen. Dat zou zinloos en waarschijnlijk contraproductief zijn. De echte kwestie is hoe we de transitie organiseren.

Als kunstmatige intelligentie de rendementen op kapitaal aanzienlijk verhoogt en tegelijk de noodzaak van menselijke arbeid vermindert, zal het moeilijk worden om een fiscaal gunstige behandeling van bepaalde kapitaalinkomsten te behouden. Vermoedelijk zal de fiscale behandeling van arbeidsinkomsten en vermogensinkomsten dichter bij elkaar moeten komen. Niet uit vijandigheid tegenover kapitaal, maar omdat de fiscale grondslag, die hoofdzakelijk op arbeid steunt, onvoldoende zal worden.

We moeten ook nadenken over nieuwe vormen van heffingen gerelateerd aan het intensief gebruik van verwerkingskracht, automatisering en de vervanging van menselijke arbeid. Dit debat zal gevoelig zijn, want innovatie mag niet worden gestraft. Maar het zal nodig zijn te voorkomen dat een enorm productieve economie sociaal uit balans raakt.

De andere dimensie is positiever. Als KI bepaalde kennis bijna gratis maakt — eerstelijnsgezondheidszorg, juridische bijstand, studiebegeleiding, administratieve expertise — kan ze zeer diepe ongelijkheden verminderen. Toegang tot expertise, die vandaag vaak afhangt van het inkomen, zou veel universeeler kunnen worden.

Tot slot moeten we misschien collectieve eigendomsvormen van technologisch kapitaal bedenken. Als toekomstige rijkdom gecreëerd wordt door enkele grote kunstmatige-intelligentie-infrastructuren, wordt de vraag naar hun verdeling centraal. Een collectief, publiek of soeverein fonds zou iedereen in staat kunnen stellen om indirect te participeren in de vruchten van deze revolutie.

De uitdaging is dus niet kiezen tussen vooruitgang en bescherming. Het is het uitvinden van een sociale architectuur die compatibel is met een economie waarin arbeid niet langer noodzakelijk het hart van de waardecreatie zal zijn.​