Eendaagse afwezigheden nemen toe: wat is de werkelijke impact van de afschaffing van het medisch attest?

1. Een stijging van de afwezigheden van één dag in grote ondernemingen

Sinds de inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving eind november 2022 konden werknemers van ondernemingen met minstens 50 werknemers maximaal drie dagen per jaar afwezig zijn wegens ziekte zonder medisch attest, telkens voor één dag. Sinds 1 januari 2026 is die limiet verlaagd naar twee dagen per jaar.

Securex vergeleek de evolutie van de afwezigheden in ondernemingen met 5 tot 49 werknemers en in ondernemingen met 50 tot 499 werknemers. In de kleine ondernemingen steeg het gemiddelde aantal afwezigheden wegens ziekte van één dag per werknemer van 0,17 in 2021 naar 0,25 in 2024. In de grote ondernemingen steeg het van 0,22 naar 0,42 over dezelfde periode.

Volgens de studie komt dit verschil overeen met één extra afwezigheid per acht werknemers. Aangezien beide groepen ondernemingen vóór de invoering van de maatregel een vergelijkbare trend vertoonden, schrijven de onderzoekers dit verschil toe aan de beleidswijziging.

2. Geen daling van de afwezigheden van twee tot vijf dagen

De stijging van de afwezigheden wegens ziekte van één dag ging niet gepaard met een daling van de afwezigheden wegens ziekte van meerdere dagen. Voor afwezigheden van twee, drie, vier of vijf dagen werd na de afschaffing van de verplichting van een medisch attest geen statistisch significante daling vastgesteld.

Ook het algemene kortdurende absenteïsme, dat afwezigheden tot één maand en de periode gedekt door het gewaarborgd loon omvat, vertoonde geen statistisch significante verandering.

De versoepeling van de regels rond het medisch attest heeft het duidelijk gemakkelijker gemaakt om gebruik te maken van een afwezigheid wegens ziekte van één dag. We stellen echter geen aanwijzingen vast dat dit leidt tot een daling van de afwezigheden wegens ziekte van twee tot vijf dagen.

--Heidi Verlinden, Research Project Manager bij Securex en medeauteur van de studie

3. Organisatorische effecten waarmee rekening moet worden gehouden

Niets wijst erop dat de maatregel leidt tot hogere directe loonkosten die verband houden met ziektedagen. Securex stelt wel een grotere administratieve werklast vast en mogelijk een grotere organisatorische impact als gevolg van de extra meldingen van afwezigheden van één dag.

De werkroosters moeten sneller worden aangepast en er moeten vervangingen worden gevonden. Dit kan de werkdruk van collega’s en hun risico op afwezigheid verhogen.

4. Het belang van een geïntegreerd absenteïsmebeleid

Op basis van de analyse kan niet worden geconcludeerd dat de afschaffing van het medisch attest een positieve invloed heeft op het algemene absenteïsme. Securex is niettemin van mening dat af en toe een hersteldag op langere termijn kan bijdragen aan het voorkomen van langdurige afwezigheden.

De impact van de maatregel is groter bij arbeiders dan bij bedienden. Arbeiders beschikken doorgaans over minder mogelijkheden om te herstellen door een beperktere flexibiliteit op het vlak van verlofdagen, werktijden en werkplek.

Een duurzaam absenteïsmebeleid vereist een geïntegreerde aanpak die vóór, tijdens en na een afwezigheid actie onderneemt. Daarbij moet niet alleen rekening worden gehouden met de werknemer, maar ook met het team, de leidinggevende en de organisatie van het werk.

De belangrijkste preventiemogelijkheden hebben onder meer betrekking op de werkdruk, autonomie, leiderschap en dialoog. Securex raadt werkgevers dan ook aan om afwezigheden niet uitsluitend vanuit het oogpunt van controle te benaderen, maar ze te beschouwen als een kans om een open dialoog aan te gaan over samenwerking en het voorkomen van kortdurende afwezigheden.

5. Methodologie en beperkingen van de studie

De studie is gebaseerd op geanonimiseerde gegevens over ziektemeldingen bij Belgische werkgevers uit de privésector voor de periode 2021-2024. Deze gegevens werden op ondernemingsniveau verwerkt, zonder toegang tot individuele gegevens van werknemers.

In 2021 omvatte de steekproef meer dan 24.000 werkgevers, van wie er 16.000 gedurende de vier jaren werden opgevolgd. Ondernemingen met minder dan vijf werknemers en ondernemingen met 500 werknemers of meer werden uitgesloten, omdat hun trends te sterk verschilden van die van de andere groepen om een betrouwbare vergelijking mogelijk te maken.

Werkgevers met minder dan 50 werknemers kunnen in hun arbeidsreglement of in een ondernemings-cao bepalen dat een medisch attest verplicht blijft voor een afwezigheid van één dag. Securex beschikt echter niet over informatie waarmee kan worden bepaald welke werkgevers van deze mogelijkheid gebruik hebben gemaakt.