Ethias en Belfius: en als de fusie een bedrijfsproject zou kunnen beantwoorden?

De fusie tussen Ethias en Belfius zou een operatie zijn die wordt aangestuurd door de politieke macht, en niet een samenkomst die spontaan gewenst is door beide ondernemingen. Een succesvolle fusie ontstaat normaal gezien uit een gezamenlijke wil, een duidelijke industriële strategie en het vertrouwen dat de twee groepen samen meer waarde zullen creëren dan apart. Hier lijkt het project veeleer te antwoorden op verschillende politieke, budgettaire en aandeelhouderszorgen. Dit vertrekpunt vormt al een aanzienlijk risico.

Ethias en Belfius zijn twee sterke, winstgevende en goed geleidende ondernemingen. Geen van beide hoeft gered te worden. Elk heeft zijn eigen geschiedenis, cultuur, netwerken, informaticasystemen en strategische prioriteiten. Waarom hen dwingen samen te gaan als zij dit project niet zelf dragen?

Op papier zijn sommige argumenten aannemelijk. België heeft veel financiële beslissingscentra verloren. Het samenbrengen van Belfius en Ethias zou een grote Belgische bank- en verzekeringsgroep creëren, onder controle van België. Een grotere omvang zou ook sommige investeringen in digitalisering, artificiële intelligentie, cyberveiligheid, data en regelnaleving kunnen vergemakkelijken.

Belfius beschikt over een nationaal bankennetwerk en heeft een sterke aanwezigheid bij particulieren, ondernemingen en de publieke sector. Ethias heeft een historische positie bij de lokale overheden, publieke instellingen en vele verzekerden. Er zouden dus commerciële complementariteiten kunnen bestaan. Maar die argumenten blijven algemeen. Ze tonen niet aan dat de fusie van deze twee ondernemingen industrieel relevant zou zijn.

Belfius en Ethias opereren immers voornamelijk in België, een volwassen, sterk uitgerust en zeer competitief bank- en verzekeringsmarkt. Bovendien is Belfius al een bancassurantiespeler. Het verdeelt bank- en verzekeringsproducten en is actief in levens- en niet-levenverzekeringen. Ethias is eveneens actief in die grote segmenten.

In een verzadigde markt zouden de winststijgingen eerder komen van kostenbesparingen dan van hogere inkomsten. Achter termen als “synergieën” of “rationalisering” kunnen er dus ontslagen, sluitingen van vestigingen en een vermindering van het aantal beslissingscentra schuilgaan. Twee balansen optellen is niet voldoende om waarde te creëren. Een groter bedrijf kan ook zwaarder en moeilijker te besturen worden.

Bank- en verzekeringswezen behoren tot de financiële sector, maar volgen verschillende logica’s. Een bank verzamelt deposito’s, verstrekt kredieten, organiseert betalingen en draagt krediet- en liquiditeitsrisico’s. Een verzekeraar spreidt risico’s, vormt voorzieningen en belegt premies om schadegevallen soms lang na datum te kunnen vergoeden. Zelfs levensverzekeringen en niet-levensverzekeringen zijn verschillende activiteiten. De eerste steunt op spaartegoeden, pensioenen en langetermijnbeheer. De tweede hangt meer af van de risico-tarieven, de frequentie van schadegevallen en de vergoedingen. Het samenvoegen van de twee groepen zou betekenen dat complexe informaticasystemen, actuariële modellen, kredietbeleidslijnen, complianceprocessen, commerciële netwerken en verschillende bedrijfsculturen moeten worden geïntegreerd. Die integratie zou jaren duren. Ze zou veel directies en teams mobiliseren, terwijl de concurrenten hun transformatie verderzetten. De kosten zijn onmiddellijk en zeker. De baten blijven onzeker.

In werkelijkheid maakt het politieke karakter van het project de governance bijzonder lastig.

De overheid zou tegelijk aandeelhouder, verkoper, koper, scheidsrechter en organisator van de operatie kunnen zijn. Hoe garanderen we onder die omstandigheden dat beslissingen worden genomen in het belang van het bedrijf, zijn klanten en zijn aandeelhouders? Hoe vermijden we dat benoemingen, financieringen, investeringen of tarieven beïnvloed worden door politieke overwegingen?

Belfius en Ethias hebben al een belangrijke positie bij lokale overheden en publieke instellingen. Hun samenvoeging zou een dominante positie in bepaalde segmenten kunnen creëren. Zou de toekomstige groep een impliciet voordeel genieten door zijn publieke aandeelhouderschap of door de perceptie van een staatswaarborg? Zo’n situatie zou concurrenten kunnen ontmoedigen, de prijsspanning verminderen en de diversiteit van het aanbod beperken. Concurrentie dwingt ondernemingen te innoveren, hun diensten te verbeteren en aantrekkelijke voorwaarden aan te bieden. Concentratie komt dus niet automatisch ten goede aan klanten, verzekerden of lokale besturen.

De centrale vraag blijft dus onbeantwoord: welk probleem zou deze fusie oplossen? Deze fusie zou twee goed functionerende ondernemingen kunnen verzwakken om een grotere maar complexere, minder wendbare en politiek kwetsbaardere groep te creëren. Grootte is geen strategie. De Belgische verankering is niet voldoende om een operatie van deze omvang te rechtvaardigen. En een door de politiek opgelegde fusie, zonder duidelijke wil van de betrokken partijen of aantoonbare industriële logica, is zelden een goede fusie.

In de huidige omstandigheden lijkt de samenkomst tussen Ethias en Belfius mij zeer risicovol.