Misbruik van machtspositie door uitsluiting ...

Temps de lecture: 4 min | 05 sep. 2026 à 04:00

De Europese Commissie heeft op 3 september de richtsnoeren goedgekeurd inzake de toepassing van artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“VWEU”) op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie. Deze goedkeuring markeert het einde van een driejarig proces waarin de Commissie uitvoerig overleg heeft gepleegd met de belanghebbenden.

Artikel 102 VWEU verbiedt ondernemingen misbruik te maken van een machtspositie; daarbij wordt onder meer het proberen concurrenten van de markt uit te sluiten, als misbruik beschouwd. Voorbeelden van dergelijk misbruik van een machtspositie door uitsluiting zijn roofprijzen, marginsqueeze, exclusief-verkeersregelingen en weigering tot levering. Uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie is schadelijk omdat het concurrenten een eerlijke kans ontneemt om op de markt te concurreren. Dat verzwakt de innovatie en andere marktdynamieken en beperkt de keuze van de consument. De Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten in de EU treden dan ook krachtig op om misbruik van een machtspositie door uitsluiting te onderzoeken en te bestraffen. De handhaving van artikel 102 VWEU op het gebied van misbruik door uitsluiting is inderdaad van cruciaal belang om daadwerkelijke mededinging te waarborgen, zodat alle bedrijven een eerlijke kans krijgen om te concurreren en consumenten de vruchten kunnen plukken van concurrerende markten.

De richtsnoeren van vandaag bieden een modern en economisch robuust kader dat gebaseerd is op de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de EU en misbruik door uitsluiting doeltreffend moet aanpakken.

De doelstellingen van de richtsnoeren

De richtsnoeren zetten op systematische wijze uiteen hoe de Commissie artikel 102 VWEU uitlegt en voornemens is deze richtsnoeren toe te passen op misbruik door uitsluiting:

Bijdragen tot de modernisering van het mededingingsbeleid van de EU en ervoor zorgen dat artikel 102 VWEU doeltreffend kan inspelen op de moderne realiteit van het bedrijfsleven.
De rechtszekerheid vergroten, naleving vergemakkelijken en bedrijven in staat stellen op basis van verdienste te concurreren.
Zorgen voor meer samenhang bij de handhaving van artikel 102 VWEU, ook door de nationale mededingingsautoriteiten en de nationale rechterlijke instanties, die de richtsnoeren als referentiepunt kunnen gebruiken.

Belangrijkste elementen

De richtsnoeren zijn gebaseerd op de jurisprudentie van de rechterlijke instanties van de EU en de ervaring en praktijk van de Commissie met betrekking tot verschillende belangrijke kwesties in verband met misbruik door uitsluiting door exploitanten met een machtspositie. De richtsnoeren zullen:

ondernemingen helpen om te beoordelen of zij, alleen of samen met andere ondernemingen, een machtspositie hebben op een of meer markten, ook wanneer het ecosystemen en aftermarkets betreft;
toelichting verstrekken over de criteria waarmee rekening moet worden gehouden bij het bepalen of gedrag afwijkt van mededinging op basis van verdienste en tot uitsluitingseffecten leidt;
het kader vaststellen voor de analyse van specifieke soorten gedragingen van ondernemingen met een machtspositie; en
verduidelijken hoe ondernemingen hun gedrag kunnen rechtvaardigen door aan te tonen dat het objectief noodzakelijk is of dat het efficiëntiewinsten oplevert die opwegen tegen eventuele negatieve effecten en uiteindelijk de consumenten ten goede komen.

Achtergrond

Artikel 102 VWEU verbiedt misbruik van een machtspositie dat de handel binnen de EU ongunstig kan beïnvloeden. Het wordt gehandhaafd door de Commissie en de nationale mededingingsautoriteiten, en de procedureregels voor de toepassing ervan door de Commissie zijn vastgelegd in de antitrustverordening.

In maart 2023 heeft de Commissie een verzoek om input gelanceerd om feedback te krijgen over de goedkeuring van richtsnoeren betreffende misbruik van machtspositie door uitsluiting.

Sindsdien heeft de Commissie verscheidene participatie-initiatieven georganiseerd om het debat over de belangrijkste onderwerpen van de richtsnoeren te bevorderen en input van verschillende belanghebbenden te vragen. Dit omvatte een openbare raadpleging over een ontwerp van de tekst van de richtsnoeren in augustus 2024 en een workshop voor belanghebbenden in februari 2025. Gedurende het hele proces heeft de Commissie ook nauw samengewerkt met de lidstaten en de nationale mededingingsautoriteiten. De input van alle belanghebbenden is meegenomen bij het opstellen van de vandaag gepubliceerde richtsnoeren.

Hoewel de richtsnoeren betrekking hebben op de toepassing van artikel 102 VWEU op uitsluitingsgedrag, zal de Commissie waar nodig uitbuitingsmisbruik blijven opvolgen en kan zij in een later stadium richtsnoeren verstrekken over dat soort gedrag.

De bekendmaking van de richtsnoeren houdt ook de intrekking in door de Commissie van de richtsnoeren van 2008 betreffende de handhavingsprioriteiten van de Commissie bij de toepassing van artikel 82 van het EG-Verdrag (het huidige artikel 102 VWEU) op onrechtmatig uitsluitingsgedrag door ondernemingen met een machtspositie, zoals gewijzigd in 2023. De mededeling van 2008 heeft bijgedragen tot de bevordering van een op effecten gebaseerde aanpak, die sindsdien is verankerd in de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de EU, die ook wordt weerspiegeld in de richtsnoeren van vandaag.

Meer informatie is te vinden op de pagina over de toepassing van artikel 102 VWEU op de Commissie website over mededinging, met onder meer samenvattingen van de verschillende raadplegingsactiviteiten en feedback van belanghebbenden.