De roofzuchtige nationalisatie: de ultieme dreiging van Trump voor de economie

Ik verduidelijk mijn gedachtegang: al een halve eeuw opereren we in een markteconomie, wat betekent dat we de regels van een effectenbeurs, waar transacties vlot en anoniem verlopen, toepassen op de handels economie.

Deze wordt dan beheerst door miljarden spontane vraag en aanbod en wordt weinig beïnvloed door de staten. De markteconomie gaat dus verder dan het kapitalisme: het is de gedachte om de handelsfeer voor te stellen als een enorme veilingzaal, waar de prijs van alle economische ingrediënten, zoals het rendement van kapitaal en de vergoeding van arbeid, zich ontwikkelt door middel van trial and error, gestuurd door de beroemde “onzichtbare handen” van Adam Smith.

Maar dat is voorbij. Het is voorbij omdat de schaarste aan aardse grondstoffen onze wereld begrenst. Maar ook omdat de vrije kapitaalcirculatie onvermijdelijk zal worden beperkt in de westerse wereld. Dit is reeds het geval in uitgestrekte landen zoals China en India, waar de vrijheid om te ondernemen en kapitaal te converteren beperkt is voor niet-nationale actoren, wetende dat de munt van deze twee landen niet vrij converteerbaar is. Dit geldt uiteraard ook voor Rusland, dat nationalisaties doorvoert sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne.

Maar dat zal ook gebeuren in de Verenigde Staten, waar Donald Trump nu de particuliere economie aanstuurt. De tarieven die hij heeft opgelegd zijn evenveel destabiliserende factoren voor binnenlandse en buitenlandse ondernemingen, maar het gaat verder: opgelegde bevelen aan oliemaatschappijen om in Venezuela te investeren, dreiging met beperkingen op dividenden van defensiebedrijven die niet voldoen aan de opgelegde productietermijnen en -capaciteiten door een historische stijging van militaire budgetten, beperking van de rente op kredietkaartkredieten, enzovoort.

Maar het stopt daar niet: Donald Trump wil de Amerikaanse centrale bank (de Federal Reserve) onder zijn controle brengen, wat waarschijnlijk de rentevoeten zal vervormen.

En dit zal verder gaan: de Amerikaanse overheidsschuld en/of tegoeden in dollars die buiten de Verenigde Staten worden aangehouden, zouden – dankzij de extraterritorialiteit die dit land oplegt via de dollar, de wereldreservemunt – kunnen worden geneutraliseerd, belast of waardeloos gemaakt in het geval van een niet-coöperatieve houding van bepaalde landen tegenover de Verenigde Staten.

En dan zijn er nog andere zaken: bedrijven zouden genationaliseerd kunnen worden als ze goederen of grondstoffen produceren die als strategisch worden beschouwd door de Verenigde Staten. Ik denk dan aan mijnbouwbedrijven.

En wat te denken van de belasting op dividenden van buitenlands kapitaal geïnvesteerd in de Verenigde Staten? Die zouden verschillend kunnen worden belast afhankelijk van het land van herkomst, of zelfs het uitkeren ervan kunnen worden verboden, net zoals kapitaal mogelijk niet zou worden terugbetaald aan buitenlandse houders. Ondernemingen die in de VS investeren om douanerechten te vermijden, kunnen op een dag geconfronteerd worden met aanzienlijke tegenslagen, ten nadele van hun aandeelhouders.

Alles lijkt ondenkbaar? Nee. Alles moet noodzakelijk worden overwogen, om niet naïef te zijn. De wereld glijdt af in roofzuchtige en soevereinistische logica; alles is dus denkbaar en moet dat ook zijn. We leven immers op een vliegende tapijt van beurswaarderingen, waarvan wordt geschat dat 50% van de groei van de afgelopen 20 jaar door globalisering werd aangedreven. Maar die globalisering loopt ten einde. En vliegende tapijten, net als bezemstelen, zijn leuk zolang je erin gelooft.

Een CEO die deze mogelijkheden niet integreert in zijn beslissingen, maakt een ernstige strategische fout. En tot slot moet men de beroemde uitspraak van Kissinger in gedachten houden: een vijand van de Verenigde Staten zijn is gevaarlijk, maar een vriend van de Verenigde Staten zijn is fataal.